Kaynak işi aynı anda birkaç tehlikeyi bir araya getirir: göze ve cilde zarar veren ışınım, sıçrayan erimiş metal, sıcak parçalar, duman ve gazlar, taşlama sırasında gürültü ve çapak. Bu yüzden kaynakçının koruması tek bir ekipmanla çözülmez; baştan ayağa bir set olarak düşünülmelidir. Bu rehberde kaynakçının ihtiyaç duyduğu kişisel koruyucu donanımları (KKD), her birinde etikette aranacak standartlarla birlikte sıraladık.

Kaynakçı neden ayrı bir KKD setine ihtiyaç duyar?

Sıradan bir iş eldiveni ya da pamuklu iş pantolonu kaynak sırasında sıçrayan metal damlalarına dayanmaz; delinir, erir ya da tutuşabilir. Kaynak arkının yaydığı ultraviyole ve kızılötesi ışınım ise birkaç saniyede gözde "kaynak ışığı çarpması" olarak bilinen yanmaya, açıkta kalan ciltte güneş yanığına benzer hasara yol açabilir.

Duman tarafı da en az bunlar kadar önemlidir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2017'de kaynak dumanını ve kaynaktan çıkan UV ışınımını Grup 1, yani "insanlar için kanserojen" sınıfına aldı. Bu nedenle solunum koruması kaynakçı KKD listesinin isteğe bağlı değil, temel parçasıdır.

Unutulmaması gereken bir nokta: KKD, korunma hiyerarşisinin son halkasıdır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve KKD Kullanımı Yönetmeliği, önce riskin kaynağında azaltılmasını ister. Kaynak noktasında lokal egzoz (duman emiş), iyi havalandırma ve kaynak perdeleri kurulduktan sonra KKD, kalan riske karşı kullanılır.

Baştan ayağa kaynakçı KKD listesi

1. Kaynak maskesi ve göz koruma

Kaynakçının ilk ekipmanı yüzü ve gözleri birlikte koruyan kaynak maskesidir. İki ana tip vardır:

  • Pasif camlı maske: Sabit koyuluk numaralı filtre camı kullanır. Ucuzdur ama kaynakçı her ark öncesi maskeyi indirip kaldırmak zorundadır.
  • Otomatik kararan (fotosel) maske: Ark oluştuğu anda kendiliğinden kararır. Elleri serbest bırakır, iş akışını hızlandırır. Filtre üzerindeki işaret, örneğin 4/9-13, açık konumdaki ve kaynak anındaki koyuluk aralığını gösterir.

Filtre koyuluğu yapılan kaynak yöntemine ve akım değerine göre seçilir; akım yükseldikçe daha koyu filtre gerekir. Etikette kaynak maskeleri için EN 175 veya 2021'de yayımlanan EN ISO 16321-2, otomatik kararan filtreler için EN 379 ibaresine bakın.

Maske kaldırıldığında da göz korunmalıdır. Cüruf temizleme ve taşlama sırasında sıçrayan parçalar için maskenin altına mutlaka koruyucu gözlük takılmalıdır. Taşlama yoğun yapılıyorsa tam yüzü kapatan bir vizör daha güvenli bir tercihtir.

2. Kaynakçı eldiveni

Kaynak eldiveninin standardı EN 12477'dir ve iki tip tanımlar:

  • Tip A: Isıya ve sıçrantıya karşı daha yüksek koruma, daha az parmak hassasiyeti. Elektrot (örtülü elektrot) ve MIG/MAG gibi yoğun sıçrantılı işler için uygundur.
  • Tip B: Daha ince yapı, daha iyi el becerisi. Hassas çalışma gerektiren TIG kaynağı için önerilir.

Kaynak eldivenleri ayrıca EN 407 testlerinden (alev, temas ısısı, ışıyan ısı, erimiş metal sıçrantısı) geçer ve bu sonuçlar eldiven üzerindeki piktogramda rakamlarla gösterilir. Yaygın tercih, astarlı, uzun konçlu, aşınmaya dayanıklı deri kaynak eldivenidir. Eldiven seçerken konçun ceket kolunun üstüne binecek uzunlukta olmasına dikkat edin.

3. Kaynakçı iş elbisesi

Kaynak elbisesinde aranacak standart EN ISO 11611'dir. Bu standart iki sınıf tanımlar:

  • Sınıf 1: Daha az sıçrantı ve ışıyan ısı olan, düşük riskli kaynak işleri için. Kumaş en az 15 erimiş metal damlasına dayanmalıdır.
  • Sınıf 2: Yoğun sıçrantılı ve yüksek ısılı işler, ayrıca kapalı alan ve tavan kaynağı gibi zor pozisyonlar için. Kumaş en az 25 damlaya dayanmalıdır.

Etikette ayrıca A1 ve/veya A2 harflerini görürsünüz; bunlar kumaşın yüzey ve kenardan tutuşturmaya karşı sınırlı alev yayılımı testini geçtiğini gösterir. Kaynakçı elbisesinde cepler kapaklı olmalı, paçalarda kıvrım bulunmamalıdır; aksi halde sıçrayan çapak bu boşluklarda birikir. Elbisenin üstüne giyilen deri önlük, kolluk ve tozluk, özellikle elektrot kaynağında ek koruma sağlar.

4. Solunum koruma

Risk değerlendirmesine ve kullanılan malzemeye göre doğru seviye belirlenir. Partikül halindeki kaynak dumanı için EN 149 standardında FFP2 veya FFP3 toz maskeleri kullanılır; kaynak için tasarlanmış modellerde ozon ve kokuya karşı aktif karbon katmanı bulunabilir. Paslanmaz çelik, galvanizli sac veya kapalı alanda uzun süreli kaynakta yarım yüz maske ve uygun filtre ya da motorlu hava beslemeli sistemler değerlendirilmelidir. Maske seviyelerinin farkını FFP1, FFP2, FFP3 rehberimizde ayrıntılı anlattık.

5. Kafa, kulak ve ayak koruma

  • Baş: Kaynak başlığı (balaklava) ensede ve boyunda kalan açık cildi sıçrantıdan korur. Şantiyede veya düşen cisim riski olan yerde, baretle uyumlu maske kullanılır.
  • Kulak: Kaynağın kendisinden çok taşlama, kesme ve çapak alma gürültülüdür. Bu işlerde kulak tıkacı veya kulaklık takılmalıdır. Taşlama ve kesme için kullandığınız disklere zımpara ve kesme taşları kategorimizden bakabilirsiniz.
  • Ayak: Çelik ya da kompozit burunlu, sıcağa dayanıklı tabanlı iş botu seçilmelidir. EN ISO 20345 etiketinde HRO işareti tabanın temas ısısına dayanıklılığını gösterir; kaynak ve dökümhaneler için ayrıca EN ISO 20349-1 standardında botlar bulunur. Bağcık arasına çapak kaçmaması için kapaklı veya hızlı çıkarılabilir modeller tercih edilir.

Hızlı kontrol listesi

  • ☐ Kaynak maskesi: doğru koyulukta filtre, EN 175 / EN ISO 16321-2, fotoselde EN 379
  • ☐ Maske altına koruyucu gözlük
  • ☐ EN 12477 kaynak eldiveni (TIG için Tip B, diğerleri için Tip A)
  • ☐ EN ISO 11611 kaynak elbisesi, işe göre Sınıf 1 veya 2
  • ☐ Deri önlük, kolluk, tozluk
  • ☐ FFP2/FFP3 maske veya risk analizine göre üst seviye solunum koruma
  • ☐ Kaynak başlığı ve gerekiyorsa baret
  • ☐ Taşlama için kulak koruma
  • ☐ Sıcağa dayanıklı tabanlı iş botu

Bakım ve değiştirme

Kaynak elbisesi yağ, gres veya yanıcı madde emdiğinde koruma özelliğini kaybeder; kirli elbise kaynakta kullanılmamalıdır. Delinmiş, yanmış ya da incelmiş deri eldivenler değiştirilmelidir. Maskenin ön koruma camı çiziklendikçe yenilenmeli, fotoselli filtrenin pil ve sensörleri düzenli kontrol edilmelidir. Toz maskelerinde nefes almak zorlaştığında veya maske kirlendiğinde yenisine geçilir.

Tüm bu ekipmanların çalışana teslimini kayıt altına almak için KKD zimmet formu rehberimize göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Kaynak eldiveninde Tip A mı, Tip B mi seçmeliyim?

TIG kaynağında el hassasiyeti gerektiği için Tip B, elektrot ve gazaltı (MIG/MAG) kaynağında daha fazla sıçrantı olduğu için Tip A tercih edilir.

Kaynakçı normal iş elbisesi giyebilir mi?

Önerilmez. Sentetik kumaşlar eriyerek cilde yapışabilir; kaynakta EN ISO 11611 etiketli, alev geciktirici elbise kullanılmalıdır.

Kaynak dumanına karşı hangi maske kullanılır?

Partikül dumanı için en az FFP2, yoğun ve riskli işlerde FFP3 veya filtreli maske kullanılır. Doğru seviyeyi işyerinin risk değerlendirmesi belirler.

Otomatik kararan maske mi daha iyi?

Sık ark başlatan ve punta atan kaynakçılar için fotoselli maske hem konfor hem güvenlik sağlar; ark anında maskeyi indirmeyi unutma riskini ortadan kaldırır.

Kaynakçı KKD'si ne sıklıkla yenilenir?

Sabit bir süre yoktur; üreticinin talimatı, kullanım yoğunluğu ve hasar durumu belirler. Delinen, yanan veya yağ emen ekipman hemen değiştirilir.

Atölyeniz, fabrikanız veya şantiyeniz için kaynakçı KKD setini toplu hazırlayalım. Toptan teklif için WhatsApp: 0539 568 49 45

Kaynaklar: IARC kararı – OH&S · EN ISO 11611 – Fristads · EN 12477 – Wenaas · EN ISO 16321-2 – BSI