Yüksekte Çalışma Ekipmanları Kontrol Listesi

İnşaat ve yapı işlerinde ölümlü kazaların önemli bir bölümü yüksekten düşmeyle yaşanıyor. Düşmeyi durdurma sistemleri doğru seçilip her gün kontrol edildiğinde bu riskin büyük kısmı ortadan kalkar. Ama sahada en çok atlanan adım da bu kontrol oluyor. Bu yazıda emniyet kemerinden ankraj noktasına kadar her parçayı tek tek ele alıyor, şantiyede çıktısını alıp kullanabileceğiniz bir kontrol listesi veriyoruz.

Yüksekte çalışma ne demek, ekipman ne zaman zorunlu?

Mevzuatımızda yüksekte çalışma, düşme sonucu yaralanmaya yol açabilecek seviye farkı olan yerlerdeki çalışma olarak tanımlanır. Sahada sık duyulan "2 metrenin altı yüksekte çalışma sayılmaz" yorumu doğru değildir; belirleyici olan metre değil, düşme ve yaralanma ihtimalidir.

Önlemlerde sıra her zaman aynıdır: Önce korkuluk, güvenlik ağı, iskele, platform gibi toplu koruma önlemleri alınır. Bunlar mümkün değilse ya da yetmiyorsa kişisel düşme durdurma sistemi devreye girer. Kişisel düşme durdurma ekipmanları en yüksek risk grubundaki KKD'lerdir (Kategori III). Bu yüzden CE işaretinin yanında 4 haneli onaylanmış kuruluş numarası bulunmalı, kullanma talimatı da Türkçe olmalıdır.

Sistemin parçaları ve standartları

Düşme durdurma bir sistemdir; zincirin en zayıf halkası tüm sistemin dayanımını belirler. Satın alırken ve kontrol ederken şu parçalara ve standartlara bakılır:

Kullanım talimatı, işaretleme ve periyodik muayene kuralları ise TS EN 365 standardında yer alır. Ürünler için lanyard ve karabina, yaşam hattı ve yüksekte çalışma bareti kategorilerimize göz atabilirsiniz.

Kullanım öncesi kontrol listesi

Aşağıdaki kontrol, her vardiya başında ve her kullanımdan önce çalışanın kendisi tarafından yapılır. Tek bir maddede bile sorun varsa ekipman kullanılmaz, ayrılır ve yetkili kişiye bildirilir.

Emniyet kemeri

• ☐ Etikette üretici, model, seri/parti numarası, üretim tarihi ve standart okunuyor mu?
• ☐ Kayışlarda kesik, yanık, sürtünme izi, kopuk lif, sertleşme veya renk değişimi var mı?
• ☐ Dikişlerde atma, sökülme ya da çekilme var mı?
• ☐ D halkalar ve tokalarda eğilme, çatlak, keskin kenar veya pas var mı?
• ☐ Ayar tokaları kayışı kaydırmadan tutuyor mu?
• ☐ Düşme göstergesi (varsa) açılmış mı?

Lanyard ve şok emici

• ☐ Halat veya şeritte kesik, ezilme, yanık, aşınma yok mu?
• ☐ Şok emici kılıfı yırtık değil, içindeki şerit dışarı çıkmamış mı?
• ☐ Uç dikişleri ve halat ekleri sağlam mı?
• ☐ Çift kollu lanyard'da iki kol da aynı durumda mı?

Karabina ve kancalar

• ☐ Kilit (kapı) kendiliğinden ve tam kapanıyor mu?
• ☐ Vidalı ya da otomatik kilit sorunsuz çalışıyor mu?
• ☐ Gövdede çatlak, deformasyon, derin çizik veya korozyon var mı?

Ankraj ve yaşam hattı

• ☐ Ankraj noktası üreticinin belirttiği yükü taşıyabilecek bir yapıya mı bağlı?
• ☐ Bağlantı, daha uygun bir nokta dururken korkuluk veya iskele parçasına yapılmamış mı?
• ☐ Yaşam hattında gevşeklik, gevşek bağlantı veya hasarlı halat var mı?
• ☐ Düşme mesafesi yeterli mi? Altta zemine çarpma riski var mı?

Baret

• ☐ Kabukta çatlak, derin çizik veya UV'den kaynaklı tebeşirlenme var mı?
• ☐ Çene bağı ve tokası sağlam mı, baş bandı oturuyor mu?

Düşme mesafesine dikkat: şok emici her yerde çözüm değil

Şok emicili lanyard açılırken uzar. Bu yüzden düşen kişinin zemine veya alttaki bir yapıya çarpmaması için yeterli serbest mesafe gerekir. ÇSGB'nin yüksekte çalışma rehberi bu mesafenin hesabında lanyard boyunun, şok emicinin açılma payının, kemer esnemesinin ve en az 1 metre güvenlik payının birlikte düşünülmesini önerir. Mesafe yetmiyorsa kısa lanyard, geri sarmalı düşüş durdurucu ya da düşmeyi baştan engelleyen kısıtlama (restraint) sistemi seçilmelidir.

Ankraj noktasının çalışanın mümkün olduğunca üstünde olması hem düşme mesafesini kısaltır hem de sarkaç (yana savrulma) etkisini azaltır. Rehber, sarkaç etkisini düşme durdurma sistemlerindeki en ciddi risklerden biri olarak gösterir.

Periyodik kontrol ve kayıt

Günlük kontrol, uzman kontrolünün yerini tutmaz. TS EN 365, düşme durdurma ekipmanlarının en az 12 ayda bir yetkin bir kişi tarafından ayrıntılı olarak muayene edilmesini ister. Yoğun kullanım, kimyasal, kaynak kıvılcımı veya güneşe sürekli maruz kalma gibi zorlu koşullarda bu aralık kısaltılmalıdır.

Her ekipman için basit bir kayıt kartı tutun:

1. Ürün adı, marka, seri numarası, üretim tarihi
2. Kullanıma başlama tarihi ve zimmetlendiği çalışan
3. Her periyodik muayenenin tarihi, yapan kişi ve sonucu
4. Bir sonraki muayene tarihi

Zimmet sürecini kurmak için KKD zimmet formu rehberimize göz atabilirsiniz.

Ne zaman kullanımdan kaldırılır?

• Bir düşmeyi durdurduysa: Düşme durdurma sistemleri tek bir düşmeyi durduracak şekilde tasarlanır. Düşmeden sonra sistemin tüm parçaları yetkin kişi tarafından incelenir; yeniden kullanılabilir olduğu yazılı olarak onaylanmadıkça ekipman kullanımdan kaldırılır.
• Kontrolde kusur bulunduysa: Kesik, yanık, çatlak, açılmış şok emici veya çalışmayan kilit varsa tamir edilmez, imha edilir.
• Kullanım ömrü dolduysa: Ömür üreticiye göre değişir. Örneğin 3M, tekstil ürünlerinin muayeneyi geçmek şartıyla üretim tarihinden itibaren en fazla 10 yıl kullanılabileceğini belirtir. Ürününüzün kullanma talimatındaki süreyi esas alın.
• Etiket okunmuyorsa: Seri numarası ve üretim tarihi okunamayan ekipmanın geçmişi izlenemez.

Saklama ve bakım

Ekipmanı kuru, gölgede, kimyasal ve keskin malzemelerden uzak bir yerde, askıda saklayın. Kirlendiyse üreticinin önerdiği şekilde ılık su ve hafif sabunla temizleyip doğal ortamda kurutun. Isıtıcı yanında kurutmak ve solvent kullanmak kayışlara zarar verir.

Eğitim şart

En iyi ekipman da yanlış takılırsa korumaz. Çalışanlar kemeri doğru takmayı, ankraj seçmeyi, kontrolü yapmayı ve acil durumda kurtarma planını uygulamayı bilmelidir. 2 Nisan 2026'da yürürlüğe giren yeni İSG Eğitimleri Yönetmeliği ile işe başlama eğitimi yüz yüze ve en az 2 saat olarak düzenlendi; yüksekte çalışan ekipler için konuya özel uygulamalı eğitim de planlanmalıdır.

Sıkça sorulan sorular

Emniyet kemeri kaç yılda bir değiştirilir? Sabit bir süre yoktur; üreticinin belirttiği kullanım ömrü esas alınır. Düşme yaşandıysa, kontrolde hasar bulunduysa ya da etiket okunmuyorsa süreye bakılmadan değiştirilir.

Yüksekte çalışma ekipmanının periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır? TS EN 365'e göre en az 12 ayda bir yetkin kişi tarafından. Kullanım öncesi kontrol ise her kullanımda çalışanın kendisi tarafından yapılır.

Bel tipi kemer düşme durdurmada kullanılabilir mi? Hayır. Düşme durdurma için paraşüt tipi (tam vücut) emniyet kemeri kullanılır. Bel tipi kemerler yalnızca konumlandırma ve kısıtlama içindir.

Normal baret yüksekte çalışmada yeterli mi? Düşme riski olan işlerde çene bağı sağlam olan, EN 12492'ye uygun yüksekte çalışma bareti tercih edilmelidir. EN 397 baretlerin çene bağı, takılma riskine karşı düşük kuvvette açılacak şekilde tasarlanır.

Tek düşme yaşayan lanyard yeniden kullanılır mı? Şok emici açıldıysa kesinlikle hayır. Diğer parçalar için yetkin kişinin yazılı onayı gerekir; onay yoksa kullanımdan kaldırılır.

Ekibiniz için emniyet kemeri, lanyard ve yüksekte çalışma bareti setlerini toptan fiyatla hazırlıyoruz. Bareti ne zaman yenilemeniz gerektiğini merak ediyorsanız baret ne zaman değiştirilir yazımıza bakın. Toptan teklif için WhatsApp: 0539 568 49 45

Kaynaklar: ÇSGB – Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışmalarda İSG Uygulama Rehberi · ÇSGB – Yüksekte çalışma ve mevzuatsal yenilikler · 3M – Düşme koruma ekipmanı kullanım ömrü · JSP – EN 365 muayene · JSP – EN 397 / EN 12492 · İSG Eğitimleri Yönetmeliği 2026